อุทยานธรรมชาติวิทยาสิรีรุกขชาติ

ตั้งอยู่ในพื้นทีมหาวิทยาลัยมหิดล
ถ.พุทธมณฑล สาย ๔ ต.ศาลายา อ.พุทธมณฑล จ.นครปฐม



วิสัยทัศน์

เป็นศูนย์การเรียนรู้ด้านสมุนไพรและธรรมชาติวิทยาระดับโลก


พันธกิจ

ให้บริการผ่านกระบวนการอนุรักษ์ (Conservation) ศึกษาเรียนรู้ (Education) เป็นแหล่งอ้างอิง (Reference) และถ่ายทอดงานวิจัยสู่การประยุกต์ใช้ (Translational Research to Application) เพื่อประโยชน์ต่อสุขภาพของคนไทย

เป็นพื้นที่ที่พัฒนามาตั้งแต่ พ.ศ. 2525 จาก “สวนสมุนไพร” ซึ่งเริ่มต้นจากความคิดของศาสตราจารย์ ดร. ณัฐ ภมรประวัติ อธิการบดี และ ศาสตราจารย์ พเยาว์ เหมือนวงษ์ญาติ หัวหน้าภาควิชาเภสัชพฤกษศาสตร์ คณะเภสัชศาสตร์ ให้เป็นแหล่งอนุรักษ์พันธุ์พืชสมุนไพรไทยสำหรับการศึกษา เรียนรู้ และวิจัยพัฒนา รวมทั้งเป็นพื้นที่สันทนาการสำหรับเจ้าหน้าที่และนักศึกษาของมหาวิทยาลัยมหิดล

สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ โปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานนามสวนสมุนไพรนี้ว่า “สิรีรุกขชาติ” และเมื่อวันที่ 8 สิงหาคม 2531 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จเป็นองค์ประธานในพิธีเปิดอย่างเป็นทางการ นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณล้นเกล้าล้นกระหม่อมหาที่สุดมิได้

สวนสมุนไพรสิรีรุกขชาติ ภายใต้การดำเนินงานของคณะเภสัชศาสตร์ ได้รับรางวัลมหาวิทยาลัยมหิดล สาขาการบริการ เมื่อปี พ.ศ. 2536 และ รางวัล ”โครงการดีเด่นแห่งชาติ สาขาอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ด้านสมุนไพร ประจำปี 2539” จากคณะกรรมการเอกลักษณ์ของชาติ สำนักนายกรัฐมนตรี

พ.ศ.2550 ศาสตราจารย์คลินิก นายแพทย์ปิยะสกล สกลสัตยาทร อธิการบดี มีดำริที่จะยกระดับพื้นที่สวนสมุนไพรสิรีรุกขชาติ ให้เป็นพื้นที่อนุรักษ์ธรรมชาติ และเป็นศูนย์การเรียนรู้สมุนไพรไทยระดับประเทศและระดับนานาชาติ รวมทั้งเป็นแหล่งท่องเที่ยงเชิงอนุรักษ์ทางด้านพฤกษศาสตร์ด้วย จึงดำเนินการปรับภูมิทัศน์และขยายพื้นที่เพื่อรองรับกิจกรรมต่าง ๆ เป็น 140 ไร่ และได้รับพระราชทานนามใหม่ว่า “อุทยานธรรมชาติวิทยาสิรีรุกขชาติ” เมื่อวันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2553

ศาสตราจารย์ นายแพทย์ รัชตะ รัชตะนาวิน และ ศาสตราจารย์คลินิก นายแพทย์อุดม คชินทรได้สานต่อและสนับสนุนการดำเนินงานของ "อุทยานธรรมชาติวิทยาสิรีรุกขชาติ" จนสำเร็จ เพื่อน้อมเกล้าน้อมกระหม่อมถวายเป็นอุทยานการเรียนรู้สมุนไพรเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ

จุดเด่น

อุทยานธรรมชาติวิทยาสิรีรุกขชาติ เป็นหน่วยงานใหม่ที่พัฒนามาจาก “สวนสมุนไพรสิรีรุกขชาติ” ได้ปรับปรุงและขยายพื้นที่ขึ้นเป็น 140 ไร่ เพื่อเป็นศูนย์การเรียนรู้สมุนไพรไทยและธรรมชาติวิทยาแนวใหม่ที่มุ่งสร้างประสบการณ์จริงสู่การใช้ประโยชน์ทุกระดับ เพื่อบริการวิชาการแก่สังคม ให้มีความรู้ความสามารถในการพัฒนาตนเอง เพื่อเพิ่มศักยภาพในการแข่งขันของประเทศ รวบรวมพันธุ์สมุนไพรที่ปรากฏในตำรายาไว้ประมาณ ๘๐๐ ชนิด นอกจากนี้ ภายในอุทยานธรรมชาติวิทยาสิรีรุกขชาติยังมีสิ่งที่น่าสนใจอีกมากมายอาทิ ห้องนิทรรศการถาวร “สมุนไพร ภูมิปัญญาไทยสู่สากล” ให้ผู้ชมได้เข้าใจภูมิปัญญาไทย การประยุกต์ใช้สมุนไพร ทั้งในเชิงการใช้ชีวิตประจำวันและในเชิงวิทยาศาสตร์ ลานสมุนไพรเพื่อสุขภาพ ให้ผู้ชมได้เรียนรู้จากสมุนไพรใกล้ตัว ได้เห็นของจริงอย่างใกล้ชิดและมั่นใจได้ในการใช้งานอย่างปลอดภัย เพราะเป็นสมุนไพรที่มีงานวิจัยรองรับ ลานสมุนไพรเพื่อผู้พิการและผู้สูงอายุ มีสื่อการสอนพิเศษสําหรับผู้พิการทางสายตา ที่สำคัญ อุทยานธรรมชาติวิทยาสิรีรุกขชาติได้จัดสร้างขึ้นภายใต้แนวคิด “การออกแบบเพื่อมวลชน” (Universal Design) โดยเป็นการออกแบบสิ่งแวดล้อม สถานที่ และสิ่งอํานวยความสะดวกให้แก่ผู้สูงอายุ คนพิการ หรือผู้ที่ด้อยสมรรถภาพด้านต่าง ๆ เพื่อให้ผู้ชมทุกกลุ่มสามารถมาเรียนรู้และเยี่ยมชมอุทยานธรรมชาติวิทยาสิรีรุกขชาติได้อย่างเท่าเทียมกัน โดยมีวัตถุประสงค์ดังนี้
      1. เพื่อให้ประชาชนทุกกลุ่มรวมทั้งผู้พิการมีแหล่งเรียนรู้สมุนไพร โดยรวบรวม จัดปลูกและอนุรักษ์ตามมาตรฐานสากล พร้อมด้วยสื่อการเรียนที่น่าสนใจ
      2. เพื่อสร้างงานวิจัยและพัฒนาด้านขยายพันธุ์สมุนไพรที่มีศักยภาพทางเศรษฐกิจด้วยวิธีพื้นฐานและเทคโนโลยีชีวภาพเพื่อสนับสนุนภาคเกษตรกรรมและอุตสาหกรรม รวมถึงขยายพันธุ์สมุนไพรที่หายากและใกล้สูญพันธุ์เพื่อกลับคืนไปปลูกในป่าธรรมชาติเพื่อการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์
      3. เพื่อรวบรวมตัวอย่างไม้แห้ง ดีเอนเอ และเมล็ดพันธุ์ เพื่อเป็นแหล่งข้อมูลและอนุรักษ์ตามหลักสากล และให้บริการอ้างอิงและตรวจสอบสายพันธุ์พืชสมุนไพร
      4. เพื่อจัดกิจกรรมถ่ายทอดความรู้สำหรับประชาชนผ่านประสบการณ์ทั้งภาคทฤษฎีและปฏิบัติ ให้สามารถประยุกต์ใช้เพื่อสุขภาพที่ดีและใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า